ikigai – een kennismaking

uit: ‘ikigai, het Japanse geheim voor een lang en gelukkig leven’ – Francesc Miralles – Héctor Garcia

Een mysterieus woord

We hadden het erover dat Viktor Frankls [logotherapeut/ existentieel psychotherapeut, J.F.] benadering de laatste tijd aan populariteit had ingeboet, in de spreekkamer althans, ten gunste van andere psychologische scholen. En dat de mens niettemin blijft zoeken naar de zin van wat we doen en beleven. We stellen onszelf vragen als:

  • Wat is de zin van mijn leven?
  • Is het louter een kwestie van dagen toevoegen aan mijn bestaan of heb ik een hogere missie in de wereld?
  • Waarom weten sommigen wel wat ze willen en leven ze gepassioneerd, terwijl anderen wegkwijnen in verwarring?

Op een gegeven moment viel het mysterieuze woord:

ikigai

Dit Japanse concept vertoont raakvlakken met de logotherapie, maar gaat veel verder. De sleutel [van een lang, gezond leven] lag in de ongewone vreugde die de lokale bevolking uitstraalt en die hun leven over een lange en aangename weg leidt. Ikigai is verborgen in ons binnenste en het vergt een geduldige verkenning om tot het diepste van ons wezen door te dringen en het te vinden. Volgens de inwoners van Okinawa, […] is ikigai de reden waarom we ‘s ochtends opstaan.

Elkaar helpen kan voor velen een krachtig genoeg ikigai zijn om te blijven leven. Volgens wetenschappers […] zijn de sleutels voor een lang leven: voeding, beweging, het hebben van een doel in je leven (ikigai) en een sterk sociaal netwerk, dat wil zeggen, veel vrienden en hechte familiebanden.

Er is uitgebreid vastgesteld dat het hebben van een actieve, flexibele geest die blijft bijleren een essentiële factor is om jong te blijven. Een jonge geest stimuleert een gezonde levensstijl die de veroudering zal vertragen.

Logotherapie

Toen een collega hem vroeg de essentie van zijn school in één zin te verklaren antwoordde Frankl: ‘Bij de logotherapie mag de patiënt rechtop blijven zitten, maar hij moet dingen aanhoren, die soms heel onaangenaam voor hem zijn.’

Frankl schrijft dat een van de eerste vragen die hij zijn patiënten stelde was: ‘Waarom pleegt u geen zelfmoord?’ En over het algemeen vonden de patiënten goede redenen om dat niet te doen en verder te gaan met hun leven. Wat doet logotherapie dus?

Het antwoord is simpel: redenen vinden om te leven.

Het proces van logotherapie laat zich in de volgende vijf stappen samenvatten:

  • De persoon voelt een leegte, een frustratie of angst.
  • De therapeut laat hem inzien dat hij verlangt naar een betekenisvol leven.
  • De patiënt ontdekt de zin van zijn bestaan (op dat moment van zijn leven).
  • Door middel van zijn wil kiest de patiënt ervoor die mogelijkheid te aanvaarden of te verwerpen.
  • Deze nieuwe levensimpuls helpt hem obstakels en smart te overwinnen.

Existentiële frustratie doet zich voor wanneer de zin van het leven afwezig of verwrongen is. Volgens Frankl hoeft deze frustratie echter niet abnormaal of een symptoom van neurose te zijn, maar kan ze tot op zekere hoogte positief werken: een prikkel om aspecten van je leven te veranderen.

Logotherapie beschouwt deze frustratie niet als een mentale ziekte, zoals andere therapieën doen, maar als een geestelijke spanning. De mens heeft geen behoefte aan een rustig bestaan, maar aan een uitdaging waarvoor hij zijn capaciteiten moet ontplooien en moet vechten. Mocht de persoon steun nodig hebben, dan komt de logotherapie in actie en helpt ze de patiënt de zin van zijn leven te ontdekken. Ze leidt hem door het conflict heen, zodat hij voort kan gaan tot hij zijn doel heeft bereikt. Frankl citeerde een beroemd aforisme van Nietzsche, die zei: ‘Hij die een reden tot leven heeft, kan vrijwel alle levensomstandigheden verdragen.’

Niettemin is het existentiële vacuüm karakteristiek voor de moderne samenleving, waarin de mens doet wat anderen doen of van hem verlangen, in plaats van te doen wat hij zelf zou willen. Vaak probeert men die leegte op te vullen met financiële macht, lichamelijke genoegens of geestelijke verdoving. Ze kan zelfs leiden tot zelfdoding.

Tien ikigai-voorschriften

    • Blijf altijd actief ga nooit met pensioen. Wie stopt met de dingen die hij goed kan en graag doet, raakt de zin van zijn leven kwijt. Daarom is het belangrijk ook na je ‘officiële’ arbeidsleven waardevolle zaken te doen: doorgaan, schoonheid of nut inbrengen voor anderen, hulp bieden en vorm geven aan onze kleine wereld.
    • Doe rustig aan. Haast is omgekeerd evenredig met kwaliteit van leven. Zoals een oud spreekwoord luidt: langzaamaan, dan breekt het lijntje niet. Wanneer we het jachtige bestaan achter ons laten, krijgen tijd en leven een nieuwe dimensie.
    • Eet je niet helemaal vol. Ook wat voedsel betreft geldt ‘minder is meer’. Om langer gezond te blijven moet je je volgens de 8o%-wet niet volproppen, maar juist iets minder eten dan de ‘honger’ die je hebt.
    • Omring je met goede vrienden. Zij zijn het beste elixer om zorgen met een goed gesprek te laten verdwijnen, om anekdotes die het bestaan lichter maken tegen te vertellen of naar die van hen te luisteren, om advies te vragen, om lol mee te maken, om te delen, te dromen… Kortom, om te leven.
    • Verbeter je conditie voor je volgende verjaardag. Water beweegt, het stroomt fris en staat niet stil. Op dezelfde manier heeft jouw levensvehikel dagelijks wat onderhoud nodig om het vele jaren te kunnen volhouden. Bijkomend voordeel is dat door die lichaamsbeweging gelukshormonen worden aangemaakt.
    • Met een vriendelijke uitstraling maak je vrienden en raak je zelf ontspannen. Het kan geen kwaad te beseffen dat het allemaal niet zo goed gaat, maar je mag het privilege niet vergeten dat je hier en nu bent, en dat de wereld vol kansen zit.
    • Zoek de natuur op. Hoewel de meeste mensen in de stad wonen, zijn we gemaakt om één te zijn met de natuur. We moeten er regelmatig naartoe om de batterijen van onze geest op te laden.
    • Je voorouders, de natuur die je voorziet van lucht en voedsel, je levensgezellen, alles waarvan je dagelijkse bestaan oplicht en jij je gelukkig voelt omdat je leeft. Wijd een moment van de dag aan bedanken en je geluksstroom zal groeien.
    • Leef in het nu. Treur niet langer over het verleden en wees niet bang voor de toekomst. Alles wat je hebt is de dag van vandaag. Gebruik hem zo goed mogelijk, zodat hij memorabel wordt.
    • Volg je ikigai. In jou zit een passie, een uniek talent dat zin geeft aan je bestaan, de stuwende kracht om het beste van jezelf te geven, tot het einde van je dagen.

uit: ‘ikigai, het Japanse geheim voor een lang en gelukkig leven’ – Francesc Miralles – Héctor Garcia